To jest archiwalna wersja strony internetowej
Zapraszamy na aktualną stronę internetową
Zespołu Szkół Ekonomiczno-Ogólnokształcących
we Wrocławiu!
Rok 2022 Rokiem Józefa Mackiewicza
Pierwszego kwietnia minęła sto dwudziesta rocznica urodzin Józefa Mackiewicza (1902-1985), pisarza, dziennikarza i publicysty, związanego przed II wojną światową z Wilnem i z dawnymi ziemiami Wielkiego Księstwa Litewskiego. Znamienne jest, iż przez wiele lat pisarz znany był bardziej poza Polską niż w Polsce. Przyczyna tego stanu rzeczy był zakaz publikowania pism Mackiewicza po II wojnie światowej w Polsce. Dopiero w latach 80., kiedy powstał tzw. „drugi obieg wydawniczy”, niezależny od władz, twórczość Mackiewicza zaczęła być szerzej znana.
Ale na niskiej znajomości twórczości Józefa Mackiewicza wśród szerszej publiczności Polsce zaważyła jeszcze jedna kwestia. Mackiewicz był pisarzem bezkompromisowym, co powodowało, że nie ulegał modom ani naciskom. W swoich poglądach był stały. A były to poglądy z zakresu polityki, kultury, oceny postaw osób i zdarzeń. Jako dziennikarz, przed wojna pisał dla „Słowa Wileńskiego” reportaże z terenów Wielkiego Księstwa Wileńskiego. Podejmował tematy trudne z zakresu polityki władz II RP wobec mniejszości narodowych, warunków bytowych ludności, zagrożenia agitacją komunistyczną wśród ludności itp. Jego celne i krytyczne słowa nie były pisane dla zdobycia poklasku, ale aby administracja problemy dostrzegała i je rozwiązywała, bo inaczej konsekwencje mogły być tragiczne. Mackiewicz przestrzegał przed skrajnościami, przed systemami totalitarnymi wśród których największe zło widział w komunizmie.
Podczas okupacji (litewskiej, bolszewickiej, niemieckiej) zachowywał postawę jednoznaczną. Oskarżony o kolaborację z okupantem niemieckim, otrzymał od podziemnego sądu AK wyrok śmierci. Znamienne jest, że wyrok miał zostać wykonany przez innego pisarza związanego z Wilnem – Sergiusza Piaseckiego, który, znając postawę Mackiewicza, odmówił wykonania rozkazu. I dobrze, że tak się stało, bowiem dopiero po latach okazało się, że oskarżenie o kolaborację z Niemcami było wytworem sowieckiej prowokacji, by zlikwidować antykomunistycznego pisarza.
Mackiewicz pisał zgodnie z zasadą, że „tylko prawda jest ciekawa”. Pisał więc zarówno o zbrodni dokonanej przez Niemców na Żydach w Ponarach, jak o zbrodni katyńskiej. Był zresztą w Katyniu w 1943 roku, podczas ekshumacji ciał polskich oficerów odnalezionych przez Niemców. Znajdował się wśród uczestników zaproszonych przez Niemców, by fakt ten został nagłośniony w świecie. Mackiewicz otrzymał zgodę na wyjazd od władz podziemnych AK. Wiedział, że Niemcy chcą z Katynia uczynić propagandową minę, która rozerwie sojusz Zachodu z Sowietami. Ale Mackiewicz wiedział też, że należy o zbrodni katyńskiej pisać, bo kiedy nadejdą Sowieci, sprawa zostanie uciszona. Pobyt Mackiewicza w Katyniu zaowocował rzetelną relacją, która ukazał się najpierw w wileńskiej gazecie, a później w opracowaniu książkowym.
Za artykuł w prasie Mackiewicz otrzymał karę śmierci od komunistycznej Polskiej Partii Robotniczej. Nie mógł więc zostać w kraju zajętym tym razem przez Sowietów. Wyjechał do Włoch, po wojnie mieszkał min. w Monachium. Razem z żoną Barbarą Toporską żyli w biedzie, często nie mając pieniędzy na skromny posiłek. Mackiewicz dalej pisał, ale podejmowane tematy – jak to przystało na niego – były drażliwe, obalały ustalone poglądy, uderzał w pomniki, z których już tylko należało zejść po takim artykule. Nie zgadzał się, aby jego rzeczy były drukowane w oficjalnych wydawnictwach w Polsce, związanych z totalitarna władzą. Zresztą, ta władza zakazywała druku Mackiewicza w kraju. Dlatego bardziej był znany poza Polską. W 1974 roku został zgłoszony do Literackiej Nagrody Nobla, oficjalnie przez Uniwersytet w Kansas, mniej oficjalnie – przez rosyjskich emigrantów, którzy podobnie jak Mackiewicz, nie mogli wrócić do swego kraju rządzonego przez komunistów.
Józef Mackiewicz zmarł i został pochowany w Monachium. Jego żona zmarła parę miesięcy później.
Bernadetta Kruk-Manasterska
















