To jest archiwalna wersja strony internetowej
Zapraszamy na aktualną stronę internetową
Zespołu Szkół Ekonomiczno-Ogólnokształcących
we Wrocławiu!
Komisja Edukacji Narodowej
„Takie będą Rzeczpospolite, jakich jej młodzieży chowanie”, głosił hetman wielki koronny Jan Zamoyski. Słowa te zawarto w akcie fundacyjnym Akademii Zamoyskiej powołanej z inicjatywy hetmana w 1600 roku i stanowią do dziś dnia symbol sprzężenia wielkości i bogactwa państwa z edukację młodzieży. Bo wówczas, na przełomie XVI i XVII wieku Rzeczpospolita była potęgą w Europie, a system edukacji należał do przodujących w ówczesnym świecie. Ale już po ponad stu latach i państwo i system edukacji wymagał naprawy. W XVIII wieku Rzeczpospolita była cieniem dawnej świetności. Co gorsza, była niczym ów „postaw czerwonego sukna, za które ciągną Szwedzi, Chmielnicki, Hiperborejczykowie, Tatarzy, elektor i kto żyw naokoło. A my z księciem wojewodą powiedzieliśmy sobie, że z tego sukna musi się i nam tyle zostać w ręku, aby na płaszcz wystarczyło; dlatego nie tylko nie przeszkadzamy ciągnąć, ale i sami ciągniemy.” To słowa księcia Bogusława Radziwiłla, zdrajcy, z „Potopu” Henryka Sienkiewicza, odnoszący się do XVII wieku, ale takich zdrajców w kontuszach magnackich w następnym wieku było znacznie więcej. Potrzeba wychowania patriotycznego, nastawienia „pro- państwowego”, jakbyśmy dzisiaj powiedzieli, była więc uzasadniona. Tym bardziej, że system edukacji w owym czasie był pozbawiony państwowego patronatu, bowiem w większości należał do zakonu Jezuitów. Rok 1773 przyniósł likwidację zakonu i należało zadbać o jej spadek, w tym także szkolnictwo. Przejęcie szkół jezuickich przez państwo odbyło się niejako „z marszu”.
Postulat edukacji narodowej i państwowej bardzo szybko zyskał w Sejmie zwolenników i 14 października 1773 roku powołano „Komissyję nad edukacją młodzi narodowej szlacheckiej dozór mającą”, czyli Komisję Edukacji Narodowej. Pierwszy Komisarz KEN i Rektor Szkoły Głównej Koronnej Feliks Oraczewski stwierdzał: „Trzeba nam ludzi zrobić Polakami, a Polaków Obywatelami. Umiejętność nie czyni człowieka jeszcze tym, czym być jako obywatel powinien. Edukacja narodowa czyni Anglika - Anglikiem, Francuza – Francuzem, i ta powinna czynić Polaka dobrym Polakiem. Cnota polityczna, która jest najmocniejszą sprężyną Rzeczpospolitej, jest to odrzeczenie się siebie samego w szczególności dla powszechności. Trzeba więc koniecznie uczynić ofiarę prawom krajowym z części tej wolności szczególnej, która żadnym sposobem bez ugruntowania wolności publicznej trwałą ani bezpieczną być nie może.”
Podstawa przyswojenia młodzieży ówczesnego dorobku naukowego spoczęła na Grzegorzu Piramowiczu, który stojąc na czele Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych, pozyskiwał autorów z całej Europy do pracy nad podręcznikami. Te zabiegi przyniosły wymierne rezultaty. Wychowana w duchu patriotyzmu młodzież uczestniczyła w wielkich i przełomowych wydarzeniach kolejnych lat Rzeczpospolitej – Sejmie Wielkim, który uchwalił Konstytucję 3 Maja, w wojnie z Rosją w obronie Konstytucji, insurekcji kościuszkowskiej, a potem w działaniach na rzecz zachowania polskości pod zaborami.
Bernadetta Kruk-Manasterska
















