Setna rocznica urodzin Tadeusza Różewicza (1921-2014)

Dzisiaj tj. 9 października 2021 przypada setna rocznica urodzin TADEUSZA RÓŻEWICZA - poety, dramatopisarza, prozaika i scenarzysty filmowego. Wrocławscy radni zdecydowali przed kilkoma miesiącami, że patronem roku 2021 zostanie właśnie Tadeusz Różewicz, w szczególny sposób związany z Wrocławiem. Obchody symbolicznie rozpoczęto w 7. rocznicę śmierci literata – 24 kwietnia, a kulminacja działań nastąpi 100. rocznicę jego urodzin. Tak więc stulecie urodzin Tadeusza Różewicza jest pretekstem, aby przypomnieć mieszkańcom i uczniom naszej szkoły o jego twórczości, ale także o nim samym i jego nierozerwalnym związku z Wrocławiem, w którym mieszkał 43 lata.

MIEJSCA RÓŻEWICZA WE WROCŁAWIU:

1. Ul. Gliniana 55 - pierwsze wrocławskie mieszkanie Różewiczów

Mieszkanie na parterze było małe, wypełnione ulicznym hałasem, bo tuż za oknem jeździły tramwaje. W tym domu poeta mieszkał 7 lat (1968–1975). Wiersz ,,Decybele” z 1968 roku dokładnie oddaje atmosferę mieszkania na ulicy Glinianej.

(…)

żelazne uderzenie wozów tramwajowych

w jezdnię

stukanie młotka

na klatce schodowej

po przebudzeniu

korowód nazwisk twarzy

powtarzany raz jeszcze

płaskie spłaszczone dźwięki

jeden za drugim

zrzucane metalowe karty.

(…)

2. Ul. Januszowicka 13 – drugie mieszkanie Różewiczów

Ale dom poety przy Januszowickiej luksusowy nie był. Cichy też nie. Z powodu licznych remontów, a przede wszystkim niekończących się od lat kolejnych adaptacji strychu nad jego mieszkaniem, Różewicz coraz częściej wyjeżdża z Wrocławia w poszukiwaniu ciszy do pracy.

3. Park Południowy

Mieszkając przy ulicy Januszowickiej Tadeusz Różewicz często zaglądał do Parku Południowego. Miał tam ulubiona ławeczkę, ulubione miejsca. Klimat ówczesnego parku możemy znaleźć w napisanym w 1982 roku „Wierszu”:

Chciałem opisać

opadanie liści

w parku południowym

pięć białych łabędzi

stojących na zamglonym lustrze

wody

chciałem namalować

oksydowane szronem

czarne chryzantemy

światło na wargach

przechodzącej

dziewczyny (…)

4. ul. Promień – ostatnie mieszkanie poety na Sępolnie

W 2003 roku poeta przeprowadził się po raz trzeci, gdy miasto postanowiło zająć się problemami lokalowymi swojego honorowego obywatela i wyszukało dom dla Różewicza na Sępolnie. Nieduży, ok. 180 m kw., ale wystarczający dla poety, jego żony i dużego archiwum. Stojący przy cichej ulicy o romantycznej nazwie, przedwojenny, ale gruntownie wyremontowany.

5. Park Szczytnicki – Ogród Japoński

Po przeprowadzce na Sępolno poeta chodzi na spacery do parku Szczytnickiego, odwiedza również Ogród Japoński. W dawnym parku książęcym, Różewicz odnajduje miejsca, w których lubi odpoczywać.

6. Ogród zoologiczny

Gdy w 1997 roku powódź zalała Wrocław, zagroziła także ogrodowi zoologicznemu i te obrazy Różewicz utrwalił w wierszu:

ulicami Wrocławia / płynęły rwące górskie / strumienie rzeki potoki / w brudnym lustrze wody / które wznosiło się i opadało / stały kościoły teatry domy / ludzie na dachach / machali białymi niebieskimi / czerwonymi płachtami / państwo Gucwińscy budowali arkę / dla swoich zwierząt / ratowali słonie żyrafy lwy i motyle // śmigłowce unosiły się / nad wodami (tom Recycling, 1998).

7. Ogród botaniczny

Któregoś dnia Tadeusz Różewicz przyniósł foliową torebkę, a w niej żabkę - opowiadał nieżyjący już grafik i przyjaciel poety Eugeniusz Get-Stankiewicz. - To była plastikowa żabka, którą Różewicz kupił za złoty osiemdziesiąt w ogrodzie botanicznym. Postanowili wspólnie, że ufundują "Pomnik żaby" w parku Południowym. Miała nim być leżąca do góry brzuchem żabka w skali 1:1.

8. Domek Miedziorytnika, czyli kamieniczka Jaś przy Rynku

W tym domu tworzył znakomity grafik Eugeniusz Get-Stankiewicz. Współpraca wybitnych wrocławian zaczęła się w połowie lat 90. Po raz pierwszy swoje wspólne, żartobliwe prace stworzone w Domku Miedziorytnika zaprezentowali w 2003 r. na wystawie w Muzeum Narodowym "Zabawy przyjemne i pożyteczne". Wykorzystali m.in. szyszki z parku Południowego, które zamieniły się w kunsztowne jajko Gaudiego. Integralną częścią prac były wiersze Różewicza. Potem wydali wspólną książkę "Nauka chodzenia" (wiersze poety uzupełniają w niej grafiki - rzuty aksonometryczne Geta-Stankiewicza) i opracowali tekę "Cd. nauki chodzenia"

Grażyna Ławniczak