„MIKOŁAJ KOPERNIK BYŁA KOBIETĄ
CZYLI O REWELACJACH UNIJNEGO KOMISARZA”
Jest niedzielne popołudnie, w telewizji kolejna „awanturka” odnośnie nazwania unijnego projektu monitoringu wersją Kopernikus zamiast Kopernik. Ginter Verheugen, unijny komisarz do spraw przedsiębiorstw miał stwierdzić, że Kopernik był Niemcem bowiem urodził się w niemieckiej rodzinie i w niemieckim mieście Toruniu. W TVP zawrzało, politycy, dziennikarze, komentatorzy mają temat do roztrząsania. Co na takie „dictum” rzec? Z biografii Verheugena wynika, że studiował on min. także historię, a więc powinien, przynajmniej pobieżnie, znać ustalenia w nauce dotyczące pochodzenia Kopernika. Ale skoro nie zna – jego unijno-komisaryczny problem.
Kilka przypomnień. Już współcześni Kopernikowi ( Luter, Melanchton, kard. Schonberg i inni ) uznawali, że był poddanym „ Najjaśniejszego Króla w Polsce Zygmunta I”. Sam Kopernik twierdził, iż urodził się w Toruniu ale to Kraków go ukształtował. Kwestia narodowego pochodzenia astronoma była podejmowana w XVIII i XIX wieku. Polskości Kopernika bronili min. Śniadecki i Staszic. Kiedy w 1873 roku we Wrocławiu hucznie obchodzono kopernikowski jubileusz, jedna z niemieckich gazet tak pisała: „ Jest najzupełniej obojętne, czy Kopernik był Polakiem, czy Niemcem, czy pochodził z Prus Wschodnich, czy ze Sląska. Dzieło, którego dokonał wznosi go bowiem tak wysoko ponad małostkowe nacjonalne zawiści, że a ni Polacy, mimo całej przynależności tego wielkiego człowieka do ich państwa, ani Niemcy, jeżeli nawet Kopernik miał przypadkiem również niemieckich przodków, nie mogą sobie rościć do niego wyłącznego prawa.”. W czasie I wojny światowej, we wrocławskiej gazecie z 1916 roku jeden z autorów ( W. Foerster ) pisał, że Kopernik był Polakiem, ponieważ żył w granicach ówczesnego państwa polskiego”.
Warto podkreślić związki Kopernika ze Śląskiem i samym Wrocławiem. Już w połowie XIX wieku G. A. Stenzl, wydawca źródeł do dziejów Śląska podał, że w powiecie nyskim z miejscowości Koperniki mogła wywodzić się rodzina astronoma. Sama nazwa miejscowości jest jednak pochodzeniem raczej słowiańskim niż niemieckim, co przyznał także Georg Bender, historyk i burmistrz Torunia oraz Wrocławia, jeden z autorów negujących polskość pochodzenia Kopernika. Jeśli tak, to męscy potomkowie astronoma mieli śląskie, słowiańskie i polskie korzenie, co podkreślane jest współcześnie min. przez opracowania w USA, Anglii czy Francji. Z kolei żeńska linia( Waczenrode ) wywodzi się od miejscowości Weizenrodau, czyli obecnego Pszenna koło Świdnicy. Do połowy XIV wieku przedstawiciele tej rodziny występują w dokumentach Wrocławia, Ziębic czy Świdnicy. Od połowy XIV wieku nie ma o nich informacji w źródłach śląskich, za to pojawiają się w Toruniu.
Mikołaj Kopernik wżródłach tytułowany był jako kanonik fromborski i scholastyk kościoła Św. Krzyża we Wrocławiu. Na pewno był w naszym mieście w 1501 roku w trakcie podróży ze swoim bratem do Włoch. Ze śląskiego kręgu jego znajomych warto wymienić min. Jana z Głogowa, filozofa, astronoma, pedagoga i lekarza nazywanego „ ozdobą Uniwersytetu Krakowskiego, Michała Falkenera z Wrocławia – obaj byli nauczycielami Kopernika. Przyjacielem Kopernika był Wawrzyniec Korwin ze Środy Śląskiej, poeta i pedagog uniwersytecki.
We Wrocławiu mamy kilka instytucji mających imię Kopernika, wśród nich także Zespół Szkół Ekonomicznych przy ulicy Drukarskiej 50. Bo Kopernik był też ekonomistą , autorem obiegu pieniężnego na rynku ( tzw. prawo Kopernika-Greschama ). W czasie wystawy EXPO 92 w Sewilli, podkreślano związki Kopernika z Wrocławiem.
Andrzej Manasterski
Tekst ukazał się 21 pażdziernika 2008 roku w Dolnośląskiej Gazecie Szkolnej ( numer 369 ).
