Rocznica wprowadzenia stanu wojennego

Kiedy w 1980 r., na fali protestów sierpniowych w Polsce, powstała Solidarność, rządzący w Polsce, ale i w całej Europie Wschodniej, opanowanej przez komunistów, zgodnie uznali, że jest to wyłom w dotychczasowym systemie. Dlatego od samego początku powstania, Solidarność była narażona na ataki władzy, PRL która poprzez prowokacyjne poczynania, starała się zdyskredytować w oczach Polaków. Te działania nie powiodły się, a wówczas zdecydowano się na wprowadzenie stanu wojennego, jako mniejszego zła. Argumentowano przy tym, że większym złem będzie wkroczenie wojsk sowieckich do Polski. O tym, że Sowieci nie zamierzali realizować scenariusza z Czechosłowacji z 1968 roku, było wiadome od samego początku, ale ekipie rządzącego gen. Jaruzelskiego zależało na rozbiciu Solidarności, jako wielkiej prawie 10-milionowej niezależnej od władzy komunistycznej struktury, jak i tej solidarności przez małe s, jaka powstała w okresie lat 1980 - 1981. Bo fala ludzkiej solidarności, to poruszenie społeczne wśród Polaków, jakie wtedy pojawiło się, było także zagrożeniem dla rządzących komunistów. Tym bardziej, że podobne poruszenia w społeczeństwach następowały w innych krajach bloku wschodniego. Warto w tym miejscu dodać, że na fali społecznej aktywności w okresie 1980 - 81, uczniowie naszej szkoły zawiązali strukturę Uczniowskiego Komitetu Odnowy Społecznej (UKOS), której celem było pozbawienie monopolu organizacji młodzieżowych w szkole typu ZSMP czy czerwone harcerstwo. UKOS współpracował z Solidarnością nauczycieli, którzy opracowywali materiały do szkół w zakresie nauczania przedmiotów humanistycznych, mocno skrzywionych przez propagandę komunistyczną. Działalność UKOS została przerwana przez wprowadzenie stanu wojennego.

W dniu 13 grudnia 1981 roku gen. Jaruzelski wprowadził stan wojenny. Internowano kilkanaście tysięcy osób, które zostały osadzone w miejscach odosobnienia, czyli w więzieniach. Spacyfikowano przy pomocy wojska i milicji zakłady pracy, które podjęły strajki, Służba Bezpieczeństwa, czyli tajna policja polityczna zdobyła nieograniczone możliwości działania. Oficjalnie przyjmuje się, że do końca lat 80 życie straciło około stu osób, w wyniku działań represyjnych władz. W rzeczywistości ofiar było dużo więcej. Co pewien czas na światło dzienne wychodzą nowe informacje, pojawiają się nowe okoliczności, które powiększają liczbę ofiar stanu wojennego. Dla zainteresowanych proponuję materiał: https://liblink.pl/SWlZKjUjeu

Śmierć 9 i 23 rannych górników w kopalni Wujek, którzy zostali zabici 16 grudnia, była początkiem bezwzględnych działań komunistycznej władzy, która z premedytacją zdecydowała się na użycie broni. Mit o czystych rękach Jaruzelskiego upadł wraz z tą masakrą.

We Wrocławiu pierwszą ofiarą śmiertelną była śmierć Tadeusza Kosteckiego, który zginął podczas pacyfikacji Politechniki Wrocławskiej w dniu 15 grudnia 1981 roku. Największą demonstrację podczas stanu wojennego także miała miejsce we Wrocławiu w dniu 31 sierpnia 1982 roku. Społeczeństwo w ten sposób próbowało prowadzić walkę z władzą. W podziemiu znalazło się wielu działaczy Solidarności. Już po południu pierwszego dnia stanu wojennego we Wrocławiu pojawił się podziemny numer gazety, zwanej podziemną bibułą Z Dnia Na Dzień, redagowany przez zmarłego 2 sierpnia 2019 r. Romualda Lazarowicza, absolwenta naszej szkoły (rocznik 1972, wychowawcą był nauczyciel języka angielskiego Henryk Scharf). Romek Lazarowicz przez cały okres lat 80 redagował pisma podziemne, był związany z Solidarnością Walczącą, założoną przez Kornela Morawieckiego w czerwcu 1982 roku. Solidarność Walcząca była organizacją niezależną od podziemnej Solidarności, aczkolwiek odwoływała się do jej idei, min. w zakresie solidaryzmu społecznego. Także młodzież szkół średnich, a nierzadko i podstawowych angażowała się w działania podziemnych struktur. Między innymi we Wrocławiu w 1985 roku powstał Międzyszkolny Komitet Oporu (MKO), w którym swój udział miał absolwent naszej szkoły, nieżyjący już Rafał Kosmalski pseud. Żółty (zmarł w 14 grudnia 2009 r) . Rafał Kosmalski był także redaktorem podziemnego pisma Szkoła w którym używał pseudonimu Robin Estera. Rafał Kosmalski był autorem wytupanego w śniegu dużego napisu Solidarność na boisku szkolnym. Esbecja, która zajmowała się wykryciem autora napisu, nie zdołała niczego ustalić. Pomimo obostrzeń w szkole, Rafał cały czas rozprowadzał bibułę podziemną wśród uczniów.

Kiedy mówimy o stanie wojennym, nie sposób nie wspomnieć o roli Kościoła, który starał się w ówczesnych realiach politycznych stonować represje. Należy tu przypomnieć słowa arcybiskupa wrocławskiego Henryka Gulbinowicza, który kilka dni po wprowadzeniu stanu wojennego, zadał retoryczne pytanie: Gdzie są czyste ręce o których mówił generał Jaruzelski? To pytanie wtedy było bardzo ważne, gdyż dawało poczucie poparcia dla tworzącego się podziemia solidarnościowego. U arcybiskupa Henryka Gulbinowicza zdeponowano 80 milionów, należące do Solidarności, wybrane z banku na kilka dni przed stanem wojennym. Pieniądze te wspomagały działalność podziemnej Solidarności.

Stan wojenny został zawieszony 31 grudnia 1982 roku, a zniesiony 22 lipca 1983 roku. Niektóre przepisy prawne, dotyczące min. likwidacji NSZZ Solidarność, podjęte w czasie trwania stanu wojennego, trwały do końca lat 80. Do tego czasu specjalne prawa w zakresie represji wobec działaczy podziemia solidarnościowego, zachowała Służba Bezpieczeństw i inne organy państwa.

Bernadetta Kruk-Manasterska